NA DANAŠNJI DAN UBIJEN JE GENERAL DIMITRIJE CINCAR-MARKOVIĆ

Od aromanskih korena i ustaničkih heroja do tragične žrtve Majskog prevrata i modernizacije srpske vojske

Na današnji dan, 11. juna 1903. godine (29.maja po starom kalendaru), u krvavom Majskom prevratu ubijen je general Dimitrije Cincar-Marković, predsednik ministarskog saveta (vlade) Kraljevine Srbije i jedan od najvećih modernizatora srpske vojske pred Balkanske ratove.

Ova tragedija ne samo da je ugasila život jednog vrhunskog profesionalnog vojnika, već je duboko potresla porodicu koja je duže od veka predstavljala sam vrh vojne, diplomatske i društvene elite Srbije.

Aromansko (vlaško) poreklo i dolazak u Srbiju

Porodice Cincar-Marković i Cincar-Janković potiču od braće od stričeva, vojvoda Marka i Janka, koji su bili aromanskog (vlaškog, cincarskog) porekla. Doselili su se iz čuvenog mesta Donja Belica kod Ohrida (današnja Severna Makedonija), koje je bilo jedno od uporišta ove vredne, preduzimljive i visokoobrazovane zajednice.

Po dolasku u Srbiju, zbog svog porekla brzo su dobili prepoznatljive nadimke „Cincar“, koji su vremenom postali sastavni deo njihovih zvaničnih prezimena:

• Cincar-Marković: Potomci vojvode Marka Kostića (čija je porodična slava Mitrovdan).

• Cincar-Janković: Potomci vojvode Janka Popovića (čiji su preci u Makedoniji generacijama bili sveštenici).

Heroji ustanka i reformatori vojske

Obe grane ove porodice dale su neprocenjiv doprinos slobodi i razvoju srpske države kroz ceo 19. i prvu polovinu 20. veka:

• Vojvode iz naroda: Marko i Janko bili su legendarni borci u Prvom i Drugom srpskom ustanku. Komandovali su elitnim jedinicama momaka dobrovoljaca („bećara“). Cincar-Janko je opevan u pesmama Filipa Višnjića (poput Boja na Mišaru), dok je mudri Cincar-Marko 1815. godine poslat na Bečki kongres da zastupa interese Srbije pred evropskim silama.

• Vojna reforma generala Dimitrija: Dimitrije Cincar-Marković (Šabac, 1849 — Beograd, 1903) bio je načelnik Glavnog generalštaba i profesor strategije na Vojnoj akademiji. Kao najbliži saradnik kralja Milana Obrenovića od 1897. do 1900. godine, sproveo je krupnu reformu, uvećanje i modernizaciju vojske. Ova reorganizacija bila je ključni temelj za potonje trijumfe srpske vojske u Balkanskim ratovima.

Tragični kraj vojničke časti

Prihvatanjem političke uloge u izuzetno nestabilnim vremenima, general Cincar-Marković našao se na čelu vlade od novembra 1902. godine. U fatalnoj noći Majskog prevrata, dok je jedna grupa zaverenika upadala u dvor, druga je opkolila generalovu kuću.

Držeći do vojničke časti i vernosti zakletvi, general je odlučno odbio zahtev zaverenika da podnese ostavku. Ubijen je na pragu svog doma, pred članovima svoje porodice.

Širi trag u istoriji: Diplomatija, arhitektura i sport

Uticaj ove vlaško-aromanske dinastije nastavio se i u kasnijim decenijama kroz različite sfere društva:

• Diplomatski vrhunac: Unuk vojvode Marka, dr Aleksandar Cincar-Marković, bio je vrhunski karijerni diplomata i ministar inostranih poslova Kraljevine Jugoslavije koji je, pod pritiskom i po nalogu kneza Pavla, 25. marta 1941. potpisao pristupanje Trojnom paktu.

• Beogradske palate: Porodica Tome Cincar-Jankovića posedovala je prelepe zgrade u Deligradskoj ulici i na Terazijama, koje je projektovao čuveni dvorski arhitekta Stojan Titelbah.

• Sportski pioniri: Janko Lj. Cincar-Janković i njegova supruga Roksanda ostali su upamćeni kao pioniri srpskog biciklizma, kada su se još davne 1887. godine odvažili na tada nezamisliv poduhvat – putovanje „velosipedom“ od Beograda do Novog Sada.

Kroz bračne veze sa najuglednijim kućama tog doba (Nenadovićima, Lazarevićima, Savčićima), porodice Cincar-Marković i Cincar-Janković ostale su trajno uttkane u modernu povesnicu Srbije, svedočeći o tome kako su potomci ohridskih Cincara postali stubovi srpske državnosti.