Justinijanov zaboravljeni legat: Kako su balkanski Vlasi postali čuvari najstarijeg manastira na svetu

Piše: Redakcija "Vlasi Balkana – Čuvari romanskog nasleđa"

Izvor:https://balkanskivlasi.blogspot.com/2026/03/vlaski-koreni-plemena-jebaliyeh-tragovi.html

U središtu našeg interesovanja danas je fascinantna studija britanskog arheologa i naučnika sa Oksforda, Džona Nandrisa (John Nandris). Njegov rad, pod nazivom "The Jebaliyeh of Mount Sinai and the Vlachs of South-east Europe", baca potpuno novo svetlo na povezanost Balkana i Bliskog istoka, tvrdeći da u srcu sinajske pustinje već 1.400 godina opstaje živi trag balkanskog identiteta.

Kroz analizu Nandrisovog istraživanja, otkrivamo priču o očuvanju identiteta koja spaja latinizovane Tračane (Vlahe) sa čuvarima najstarijeg hrišćanskog manastira na svetu — Svete Katarine.

---

Ko su Vlasi u Nandrisovoj studiji?

Vlasi, poznati i kao Aromani, predstavljaju latinizovani trački narod koji je vekovima naseljavao planinske predele jugoistočne Evrope. Njihovo ime potiče od germanske reči za strance koji govore latinski jezik. Nandris ih definiše kroz njihovu sezonsku mobilnost i pastirski način života, naglašavajući da su, uprkos marginalizaciji, uspeli da očuvaju kulturni kod kroz milenijume.

Ključna teza: Veza između plemena Jebaliyeh i Balkana

Prema tradiciji koju Nandris istražuje, pleme Jebaliyeh potiče direktno iz zemlje "Vlah". Vizantijski car Justinijan poslao je stotinu porodica iz ovog regiona u Sinaj oko 550. godine nove ere. Njihova primarna uloga bila je strateška: služiti kao čuvari i logistička podrška monasima.

Autor ističe zapis melkitskog patrijarha Eutychiusa iz 10. veka, koji koristi termin "Lachmienses". Lingvistička analiza ovog termina ukazuje na jasan koren reči "Vlah", što naučno potkrepljuje narodnu tradiciju o poreklu plemena iz jugoistočne Evrope.

Etnoarheološke sličnosti: Fenomen "Ponašanje kao da"

Jedan od najoriginalnijih doprinosa Nandrisovog rada je uvođenje koncepta "ponašanje kao da" (as-if behavior). Autor primećuje zapanjujuće sličnosti u organizaciji života:

• Transhumanca: Obe zajednice koriste sezonske migracije sa stadima ne samo kao ekonomsku strategiju, već kao kohezioni faktor grupe.

• Simbolički identitet: Čak i kada se bave drugim poslovima, pripadnici ovih zajednica se vraćaju tradiciji i deluju u skladu sa pastirskim kodom.

• Adaptacija: Baš kao što su Vlasi preživeli smene carstava na Balkanu, Jebaliyeh su opstali u surovom Sinaju, prilagodivši se novom jeziku i veri, ali zadržavši unutrašnju strukturu zajednice.

---

Zaključak analize: Poruka za budućnost vlaškog nasleđa

Priča o plemenu Jebaliyeh, kako je Nandris postavlja, služi kao ogledalo sudbine svih vlaških zajednica, uključujući i one u Srbiji:

1. Identitet kao otpornost: On se ne definiše samo jezikom, već kolektivnim sećanjem i specifičnim odnosom prema prostoru (planini).

2. Živi spomenik istoriji: Dok su tvrđave srušene, ljudi su ti koji prenose nasleđe. Jebaliyeh su "živa tvrđava" Justinijanove ere.

3. Univerzalna žilavost: Opstanak u egzilu dug 1.400 godina šalje snažnu poruku o neuništivosti romanskog identiteta kada je on utemeljen u načinu života.

---

Referenca: Nandris, John G. (1990). "The Jebaliyeh of Mount Sinai and the Vlachs of South-east Europe". St. Catharine's Monastery: The Records of the Monastery.